Απαγορεύεται η λογοκρισία;
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (12/06/05)
Δημοσιεύτηκε στο Δίκτυο Ελευθερίας Liberty Net (18/03/04)
Δημοσιεύτηκε στο www.e-rooster.gr (14/06/05)

Τον Δεκέμβριο του 2003, και στα πλαίσια της έκθεσης Outlook, παρουσιάστηκε στο κοινό της Αθήνας ένα έργο του Βέλγου ζωγράφου Τιερί ντε Κορντιέ, που προκάλεσε «έντονες αντιδράσεις ως προσβλητικό του σταυρού, δηλαδή του συμβόλου της Χριστιανικής Θρησκείας» [1], όπως δήλωσε τότε ο υπ. Πολιτισμού Ε. Βενιζέλος. Ο κ. Έβερτ ζήτησε άμεσα την απόσυρση του εν λόγω πίνακα τονίζοντας ότι ο «πίνακας προσβάλλει βάναυσα το Χριστιανισμό και κατά συνέπεια δεν μπορεί να παραμείνει αναρτημένος σε δημόσιο χώρο» [1] και δήλωσε ότι αν δεν κατέβει ο πίνακας θα πάει να τον κατεβάσει ο ίδιος [2].

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ.

Από τις πολλές φωνές διαμαρτυρίας που ακούστηκαν εκείνη την εποχή, η πιο νηφάλια ίσως ήταν αυτή του ευρωβουλευτή της Ν.Δ. κ. Χατζηδάκη, που δήλωσε [3]: «Το συγκεκριμένο έργο προσβάλλει την αισθητική μου. Σε μια ιδιωτική γκαλερί ίσως να είχε θέση. Το πρόβλημα προκύπτει από την “ευλογία” του κράτους με την επίσημη έκθεση». Το σκεπτικό αυτό φαίνεται, εκ πρώτης όψεως τουλάχιστο, απολύτως λογικό. Ο κ. Χατζηδάκης δε ζητάει την εκδίωξη κανενός. Απλά ισχυρίζεται ότι το κράτος δε θα έπρεπε να ‘νομιμοποιεί’ και/ή να χρηματοδοτεί την προβολή έργων που προσβάλουν τους πολίτες του.

Πότε όμως ένα έργο τέχνης μπορεί να χαρακτηριστεί προκλητικό και ποιος μπορεί να είναι αυτός που θα αποφασίζει για την τύχη του; Για να απαντήσουμε όμως ολοκληρωμένα σε αυτό το ερώτημα θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε το αν το κράτος έχει το δικαίωμα, ή την υποχρέωση, αν θέλετε, να χρηματοδοτεί άμεσα (μέσω επιχορηγήσεων) έργα τέχνης;

Αν η απάντησή μας είναι θετική, τότε πρέπει η απόφαση του αν ένα έργο τέχνης έχει ή δεν έχει καλλιτεχνική αξία να αφεθεί στην καλλιτεχνική κοινότητα αποκλειστικά. Σε κάθε άλλη περίπτωση, η χειραγώγηση των τεχνών από την κρατική μηχανή θα ήταν αναπόφευκτη, όπως πολλές φορές έχει συμβεί στο παρελθόν.

Το κράτος όμως δε θα έπρεπε να έχει το δικαίωμα να χρηματοδοτεί άμεσα έργα τέχνης, ή τους δημιουργούς τους. Η αξία ενός έργου θα πρέπει να αποδίδεται από την αγορά – τους φιλότεχνους πολίτες και τις οργανώσεις τους. Ο πολιτισμός είναι πολύ σημαντική υπόθεση για να την αφήνουμε στα χέρια των πολιτικών και θα ήταν τραγικό να αποφασίζουν γραφειοκράτες, ή οι ευνοούμενοί τους, για την πορεία των τεχνών. Η άμεση χρηματοδότηση είναι καταδικασμένη να οδηγεί, σχεδόν πάντα, στη στήριξη της μετριότητας.

Και είναι βέβαια αδιανόητο να στηρίζει το κράτος με το μόχθο μας το έργο κάποιας επαγγελματικής ομάδας σε βάρος των υπόλοιπων πολιτών, αλλά και των συναδέλφων τους που δεν εγκρίνονται από την εκάστοτε γραφειοκρατία. Γιατί δε χρηματοδοτούνται με τον ίδιο ζήλο οι μαθηματικοί, οι μηχανικοί, οι φυσικοί; Είναι άραγε λιγότερο σημαντικό το έργο τους;

Το επιχείρημα λοιπόν του κ. Χατζηδάκη μπορεί να ισχύει μόνο συνολικά, και όχι κατά περίπτωση. Ή στηρίζουμε τις τέχνες χωρίς παρεμβάσεις, ή παύουμε άμεσα κάθε κρατική χρηματοδότηση και παρέμβαση. Αν μια κοινωνία θέλει πραγματικά να στηρίξει την παραγωγή πολιτισμού, τότε μπορεί να δώσει τη δυνατότητα στους πολίτες της (π.χ. μέσω φορολογικών κινήτρων) να τη στηρίξουν. Είναι αναμενόμενο λοιπόν, όταν το κράτος χρηματοδοτεί άμεσα, να παρεμβαίνει και άμεσα. Στη συγκεκριμένη περίπτωση η παρέμβαση του κράτους (του Υπ. Πολιτισμού) οδήγησε στην απόσυρση του πίνακα του Τιερί ντε Κορντιέ και τη δικαίωση της ηθικολογίας και της σεμνοτυφίας. Έγραφε τότε, πολύ εύστοχα, ο κ. Νίκος Δήμου [4]: «Τι τα θέλουμε τα διεθνή πνευματικά γεγονότα, όταν είμαστε επαρχιώτες, σεμνότυφοι, θρησκόληπτοι και στενοκέφαλοι;»

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ.

Η απόσυρση όμως του ‘προσβλητικού’ ζωγραφικού πίνακα δεν ήταν φαίνεται αρκετή για τους ηθικολόγους εκείνης της περιόδου. Ο κ. Έβερτ δήλωνε: «οι ‘άσχετοι’ που επέτρεψαν την παρουσίαση ενός τέτοιου πίνακα ζωγραφικής θα υποστούν τις δέουσες συνέπειες και θα τιμωρηθούν».
Ο εισαγγελέας τότε του Αρείου Πάγου κ. Δ. Λινός, μετά την προτροπή του κ. Καρατζαφέρη, αποφάσισε να αναζητήσει τους «τυχόν υπαίτιους» για να τους οδηγήσει στη δικαιοσύνη. Το αποτέλεσμα ήταν η παραπομπή σε δίκη, από την εισαγγελέα Πρωτοδικών Βασιλική Λένη του, διοργανωτή της έκθεσης που φιλοξένησε τον πίνακα του Τιερί ντε Κορντιέ, Χρήστου Ιωακειμίδη. Αυτό που βέβαια είναι θλιβερό, δεν είναι το ότι υπάρχουν δικαστές που πιστεύουν στην ποινικοποίηση της καλλιτεχνικής δημιουργίας (τέτοιοι υπάρχουν σε όλες τις χώρες του κόσμου και μάλλον πάντα θα υπάρχουν) – είναι το ότι το Ελληνικό Σύνταγμα και η αντίστοιχη νομοθεσία τους παρέχει αυτό το δικαίωμα.

Το κατηγορητήριο (βλέπε [5] ή [6]) είναι χαρακτηριστικό του επιπέδου και των διαθέσεων των ‘υπερασπιστών’ των χρηστών ηθών και της δημόσιας αιδούς. Στο πρώτο μέρος, η κ. Λένη, αφού αποφάσισε ότι ο συγκεκριμένος πίνακας «ήταν δήθεν έργο τέχνης καθ’ ότι δεν ανήκε στην πολιτιστική δημιουργία της ανθρωπότητος», καταλήγει (χρησιμοποιώντας τη γνωστή σοβαροφανή καθαρευουσοδημοτική γλώσσα των ελλήνων νομικών): «Είναι δε ο ανωτέρω άσεμνος πίνακας δημιουργία διεστραμμένης καλλιτεχνικής διανόησης, που προσβάλλει σαφώς την ανθρώπινη αιδώ». Στο δεύτερο μέρος της παραπομπής, κατηγορείται ο κ. Ιωακειμίδης ότι: «Με την ενέργειά του αυτή εξεδήλωσε ευθέως κακή βούληση περιφρονήσεως και χλευασμού, δημόσια, της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας του Χριστού, […]». Εξεδήλωσε λοιπόν κακή βούληση, και μάλιστα δημόσια, ο κ. Ιωακειμίδης!

Η φιλελεύθερη αρχή όμως της ελευθερίας του λόγου, μέρος της οποίας είναι φυσικά και η ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης, πρέπει να είναι αδιαπραγμάτευτη. Και η αξία της δε βρίσκεται στην προστασία απόψεων με τις οποίες όλοι συμφωνούμε (αυτές δε χρειάζονται την προστασία μας), αλλά στην προστασία ακριβώς θέσεων που θεωρούνται προσβλητικές και ‘εκτός ορίων’. Αν θέτουμε όρια στην απαγόρευση της λογοκρισίας, τότε ουσιαστικά ακυρώνουμε πλήρως το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου.

Θυμάμαι ότι με μεγάλη ευκολία χλευάζανε οι έλληνες πολίτες τους μουσουλμάνους φανταμενταλιστές όταν απαγόρευαν τους ‘Σατανικούς Στίχους’ του Salman Rushdie. Ακόμη και αυτοί, που τώρα ζητάνε τη δίωξη και τιμωρία του κ. Ιωακειμίδη, κατηγορούσανε με μανία τη Σοβιετική Ένωση για τις διώξεις που ασκούσε σε αντιφρονούντες συγγραφείς και καλλιτέχνες. Σε τι διαφέρει ακριβώς η περίπτωση του Salman Rushdie από αυτή του Τιερί ντε Κορντιέ;

Η ελευθερία του λόγου έχει κεντρική θέση στα θεμέλια της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η κατάργησή της οδηγεί αναγκαστικά στον απολυταρχισμό. Αν αναγνωρίζουμε το δικαίωμα της έκφρασης μόνο σε όσους συμφωνούνε μαζί μας (ή έστω διαφωνούνε με τους αντιπάλους μας), τότε καταργούμε πλήρως το νόημα του δικαιώματος αυτού. Καταργούμε όμως δυστυχώς έτσι και ολόκληρο το οικοδόμημα του φιλελεύθερου διαφωτισμού, καθώς και κάθε ελπίδα προόδου.

[1] http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=502426
[2] Εφημερίδα ‘Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ’: Tο χρονικό του «σκανδάλου», 3 Ιουνίου 2005
[3] http://www.khatzidakis.gr/dynamic/interview.asp?id=85
[4] http://www.ndimou.gr/newsarticle_gr.asp?news_id=43
[5] Εφημερίδα ‘Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ’: Tο κλητήριον θέσπισμα», 3 Ιουνίου 2005
[6] Εφημερίδα ‘ΤΟ ΒΗΜΑ’: H τέχνη ξανασταυρώνεται, 29 Μαΐου 2005

ΣΧΟΛΙΟ ΠΕΡΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (03/05/05)

Από τη μια μεριά, ο αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος στρέφεται ενάντια στην παγκοσμιοποίηση (των δυτικών και των δυνάμεων του σκότους) και τα ‘ανθρώπινα δικαιώματα’ που καταπιέζουν τα δικαιώματα της εκκλησίας. Από την άλλη, ο κ. Γ. Μαρίνος - για χρόνια ολόκληρα συνηθισμένος στις μεταφυσικές αναλύσεις οικονομικών φαινομένων - αποφάσισε να στραφεί ενάντια της επιστήμης. Σε άρθρο του στην εφημερίδα Το Βήμα, της περασμένης Κυριακής, αποδίδει στην επιστημονική κοινότητα την απόφανση ότι ‘δεν υπάρχει Θεός’ και ότι ‘τα πάντα δημιουργήθηκαν τυχαία’, για να συνεχίσει με μια επίθεση ενάντια στις ‘βεβαιότητες’ της επιστήμης με τρόπο ειρωνικό και ιδιαίτερα προσβλητικό.

Μέρες που είναι, δεν ήθελα να εμπλακώ σε διαμάχες περί της ύπαρξης Θεού και της αλήθειας ή όχι του χριστιανικού δόγματος, ούτε είναι εδώ ο τόπος για τέτοιου είδους συζητήσεις. Οι συμμαχίες όμως ‘επιφανών’ σχολιαστών και αντιδραστικών ιεραρχών είναι βέβαια πολιτικό ζήτημα, ιδιαίτερου μάλιστα ενδιαφέροντος, μιας και ο κοινός εχθρός τους είναι οι φιλελεύθερες ιδέες. Για τον μεν αρχιεπίσκοπο, έχουν γραφτεί πολλά και ένα επιπλέον σχόλιο δε θα πρόσφερε τίποτα. Οι ισχυρισμοί του εν λόγω δημοσιογράφου όμως, πρέπει να μην μείνουν αναπάντητοι.

Ο κ. Μαρίνος, για να επιτεθεί στην επιστημονική σκέψη, αποδίδει στην επιστήμη ισχυρισμούς που δε θα μπορούσαν από κανέναν να θεωρηθούνε ούτε κατά το ελάχιστο επιστημονικοί. Έχουμε λοιπόν την απόφανση ότι ‘ο Θεός δεν υπάρχει’. Η επιστημονική σκέψη σε οδηγεί απλώς στο να αποδώσεις την ευθύνη της απόδειξης στην πηγή του ισχυρισμού. Στην συγκεκριμένη περίπτωση λοιπόν, όποιος ισχυρίζεται ότι ‘υπάρχει Θεός’, καλείται και να το αποδείξει, και όχι ανάποδα. Αυτή βέβαια η στάση, κεντρικότατη στον επιστημονικό τρόπο σκέψης, οδηγεί τη μεγάλη πλειοψηφία των επιστημόνων να αμφισβητούν ή και να αρνούνται την ύπαρξη Θεού, μιας και κανείς δεν έχει παρουσιάσει μια πλήρη και τελεσίδικη απόδειξη της ύπαρξής του. Αυτό βέβαια δεν είναι ισοδύναμο με την απόφανση ότι ‘δεν υπάρχει Θεός’.

Αν κάποιος θέλει να πιστεύει ότι κάτι υπάρχει ή όχι, αυτό είναι προσωπικό του θέμα. Η ίδια η επιστημονική κοινότητα είναι έτοιμη (υπό πολύ ειδικές συνθήκες) να αποδεχτεί την ύπαρξη πραγμάτων, ακόμη και πρωτογενώς αναπόδειχτα, αν υπάρχουν αρκετές θετικές ενδείξεις και αν διευκολύνεται κατ’ αυτόν τον τρόπο η λειτουργία κάποιου μοντέλου. Το κρίσιμο ερώτημα εδώ θα ήτανε, ποιες είναι οι ενδείξεις που έχουμε για την ύπαρξη Θεού και πως ακριβώς μας βοηθάει η αποδοχή της αλήθειας αυτού του ισχυρισμού.

Το θέμα μου όμως εδώ δεν είναι η επιστημολογία, ούτε η ύπαρξη Θεού. Είναι η αλαζονεία κάποιων που εμπορεύονται την ανακύκλωση της ημιμάθειας και την καλλιέργεια του φόβου προς το καινούργιο. Στέκονται έτσι ‘περήφανα’ απέναντι στη Δύση, το φιλελευθερισμό, την παγκοσμιοποίηση, τις αξίες του διαφωτισμού, και ότι άλλο θεωρήσουνε ότι απειλεί τις κλειστοφοβικές τους ιδεοληψίες.
Τελειώνοντας, ελπίζω να μου συγχωρήσετε τον κάπως επιθετικό μου τόνο και το άκαιρο του παρόντος κειμένου. Είναι όμως κάποιες φορές που η σιωπή είναι πραγματικά αβάστακτη.

Η ΜΙΚΡΗ ΚΟΚΚΙΝΗ ΚΛΩΣΑ
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (05/04/05)

Μετά και την τελευταία φοροεπιδρομή της ΝΔ, μου ήρθε ξανά στο μυαλό το παραμύθι της ‘μικρής κόκκινης κλώσας’, όπως το είπε ο Ronald Reagan, στη ραδιοφωνική του ομιλία της 9ης Νοεμβρίου 1976. Το πλήρες κείμενο θα το βρείτε στο βιβλίο «Reagan In His Own Voice». Η μετάφραση εδώ είναι δική μου.

Η ΜΙΚΡΗ ΚΟΚΚΙΝΗ ΚΛΩΣΑ.

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν μια μικρή κόκκινη κλώσα, που σκάλιζε το χώμα στη φάρμα μέχρι που ανακάλυψε μερικούς σπόρους σίτου. Φώναξε τότε τους γείτονές της και τους είπε ‘Αν φυτέψουμε αυτό το σίτο, θα έχουμε ψωμί να φαμε. Ποιος θα με βοηθήσει στο φύτεμα;’

‘Όχι εγώ’, είπε η γελάδα.
‘Όχι εγώ’, είπε η πάπια.
‘Όχι εγώ’, είπε το γουρούνι.
‘Όχι εγώ’, είπε η χήνα.

‘Θα το κάνω τότε μόνη μου’, είπε η μικρή κόκκινη κλώσα. Κι έτσι κι έκανε. Ο σίτος ψίλωσε κι ωρίμασε, κι έγινε χρυσό σιτάρι. ‘Ποιος θα με βοηθήσει να θερίσω το σιτάρι;’ ρώτησε η μικρή κόκκινη κλώσα.

‘Όχι εγώ’, είπε η πάπια.
‘Είναι εκτός της κατηγορίας μου’, είπε το γουρούνι.
‘Θα χάσω την αρχαιότητά μου’, είπε η γελάδα.
‘Θα χάσω το επίδομα ανεργίας’, είπε η χήνα.

‘Θα το κάνω τότε μόνη μου’, είπε η μικρή κόκκινη κλώσα. Κι έτσι κι έκανε. Έφτασε επιτέλους η ώρα να φτιαχτεί το ψωμί. ‘Ποιος θα με βοηθήσει να ζυμώσω το ψωμί;’ ρώτησε η μικρή κόκκινη κλώσα.

‘Θα ήταν υπερωρία αν σε βοηθούσα’, είπε η γελάδα.
‘Θα έχανα το επίδομα της Πρόνοιας’, είπε η πάπια.
‘Το παράτησα το σχολείο και δεν ξέρω πως’, είπε το γουρούνι.
‘Θα ήτανε ρατσιστικό να ήμουν εγώ ο μόνος βοηθός’, είπε η χήνα.

‘Θα το κάνω τότε μόνη μου’, είπε η μικρή κόκκινη κλώσα. Ζύμωσε κι έψησε πέντε φρατζόλες και τις έδειξε στους γείτονές της. Όλοι θέλανε, για την ακρίβεια απαιτούσανε, μερίδιο απ’ το ψωμί. Αλλά η μικρή κόκκινη κλώσα είπε, ‘Όχι, μπορώ να φαω και τις πέντε μοναχή μου’.

‘Κερδοσκοπία!’, φώναξε η γελάδα.
‘Καπιταλιστική βδέλλα!’, ούρλιαξε η πάπια.
‘Απαιτώ ίσα δικαιώματα!’, διαμαρτυρήθηκε η χήνα.
Και το γουρούνι, απλώς γρύλισε.

Και γράψανε ‘Αδικία’ σε πλακάτ, και κάνανε πορεία γύρω από τη μικρή κόκκινη κλώσα φωνάζοντας βωμολοχίες.

Όταν ήρθε ο αντιπρόσωπος της κυβέρνησης, είπε στη μικρή κόκκινη κλώσα. ‘Δε πρέπει να είσαι τόσο άπληστη.’
‘Μα, το κέρδισα με τον ιδρώτα μου αυτό το ψωμί’, είπε η μικρή κόκκινη κλώσα.
‘Ακριβώς’, είπε ο αντιπρόσωπος. ‘Αυτή είναι η ομορφιά της ελεύθερης αγοράς. Καθένας μπορεί να κερδίσει όσο θέλει. Αλλά, με τους σύγχρονους κυβερνητικούς κανονισμούς, οι παραγωγικοί εργάτες πρέπει να μοιραστούν τα προϊόντα τους με τους τεμπέληδες.’

Και ζήσαμε εμείς καλά, κι αυτοί – συμπεριλαμβανόμενης και της μικρής κόκκινης κλώσας – ακόμα καλύτερα. Κι από τότε, η μικρή κόκκινη κλώσα χαμογελούσε και κακάριζε. ‘Σας ευχαριστώ. Σας ευχαριστώ.’ Οι γείτονές της όμως αναρωτιόταν γιατί δεν έφτιαξε ποτέ ξανά άλλο ψωμί.

Γιατί όχι φιλελεύθερα think-tanks?
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (29/03/05)

Μετά από δεκαετίες ασφυκτικής κρατικής παρέμβασης στην αγορά και αδίστακτης φορολογίας, οι περισσότεροι Έλληνες αρνούνται να γυρίσουν την πλάτη τους στο κράτος και τους γραφειοκράτες. Είναι χαρακτηριστικό ότι, και στο παρόν site, είναι αρκετοί εκείνοι που διαμαρτύρονται όταν κάποιος προσπαθεί να αναδείξει τα μεγάλα προβλήματα που δημιουργεί η κρατική παρέμβαση και να προσπαθήσει να επιχειρηματολογήσει υπέρ μιας πιο ελεύθερης πολιτείας και αγοράς.

Δυστυχώς, μια ακόμα μεγάλη μάχη έχει χαθεί. Τα προπαγανδιστικά συνθήματα της Αριστεράς έχουν ταυτιστεί στην Ελλάδα με την κοινή λογική. Η ελεύθερη αγορά έχει ταυτιστεί με ‘το νόμο της ζούγκλας’ και το δήθεν-δαρβινικό ‘το μεγάλο ψάρι τρωει το μικρό’. Η διεκδίκηση των ατομικών ελευθεριών έχει ταυτιστεί με το ‘χάος’ και την ‘ασυδοσία του αμοραλισμού’. Η συζήτηση περί του διαχωρισμού εκκλησίας και κράτους με ‘συνωμοτικές κινήσεις ενάντια στην εκκλησία και τον χριστιανισμό’. Σε μία από τις πιο σοσιαλιστικές και κεντρικά ελεγχόμενες χώρες της δύσης, όλα τα δεινά φαίνεται να είναι αποτέλεσμα του νεοφιλελευθερισμού και της παγκοσμιοποίησης.

Η πλειοψηφία των Ελλήνων στήριξε τη ΝΔ πριν από ένα χρόνο, όχι γιατί άλλαξε ιδεολογική κατεύθυνση, αλλά γιατί αρνήθηκε να στηρίξει μια παράταξη που θεώρησε υπεύθυνη (και δίκαια) για τη διαφθορά και την αλαζονεία των κρατικών λειτουργών. Στήριξε έτσι ένα κόμμα που πίστεψε ότι θα συνέχιζε την quasi-σοσιαλιστική πολιτική του ΠΑΣΟΚ, χτυπώντας όμως ταυτόχρονα τη διαφθορά. Σε αντίθεση με το συντηρητικό κόμμα στις Η.Π. που, όσο κι αν διαφωνεί κανείς μαζί του, κατάφερε σε μια δεκαετία να αλλάξει το πολιτικό σκηνικό. Οι συντηρητικοί των Η.Π. διέθεσαν μόνο για τα διάφορα συντηρητικά think tanks, και μόνο τα τελευταία 10 χρόνια, το τεράστιο ποσό του 1 δις. δολαρίων. Οι neocons κέρδισαν τη μάχη των ιδεών, τουλάχιστο προς το παρόν (βλέπε: The Right Nation: Conservative Power in America. John Micklethwait and Adrian Wooldridge. 2004)

Αν θέλουμε στην Ελλάδα να ελπίζουμε σε μια πιο ελεύθερη πολιτεία, μια πιο ανοικτή αγορά και μια κοινωνία που σέβεται τα ατομικά δικαιώματα, πρέπει, το συντομότερο δυνατό, να βρούμε τους ανθρώπους αυτούς που είναι έτοιμοι να στηρίξουν οικονομικά μια τέτοια προσπάθεια. Ο Γ. Παπανδρέου, πολύ έξυπνα κατά τη γνώμη μου, ξεκίνησε ήδη να λειτουργεί προς αυτή την κατεύθυνση, οργανώνοντας μια σειρά από think tanks και οργανώσεις που θα γίνουν πηγάδια ιδεών για το κόμμα του. Υπάρχουν αρκετοί επιστήμονες και διανοούμενοι που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση ενός φιλελεύθερου think tank στην Ελλάδα. Το μόνο που λείπει είναι οι άνθρωποι εκείνοι που θα ξεκινήσουν την προσπάθεια και τα απαραίτητα κεφάλαια που θα την στηρίξουν.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΠΟΥ ΠΕΡΑΣΕ
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (19/03/05)

Πέρασε ένας χρόνος ήδη από την εκλογή της Ν.Δ. στην κυβέρνηση, του Γ. Παπανδρέου στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ και τη συνεργασία των δύο πιο επιφανών φιλελευθέρων στη χώρα μαζί του.
Τι άλλαξε όμως στην Ελλάδα τόσους μήνες μετά; Γίνονται σταθερά βήματα μπροστά, όπως ισχυρίζεται η κυβέρνηση, ή οδηγείται ο τόπος προς την αυτοκαταστροφή του, όπως αφήνει η αντιπολίτευση να εννοηθεί. Ήθελα εδώ να θυμηθώ κάποια από τα σημαντικότερα σημεία αυτής της περιόδου και να δώσω μια πιο νηφάλια εικόνα της πρώτης περιόδου της κυβέρνησης.

Η απογραφή.

Η κυβέρνηση μας εξήγησε ότι τα αποτελέσματα της απογραφής δείχνουν την ανικανότητα της προηγούμενης κυβέρνησης. Η αντιπολίτευση μας λεει ότι η απογραφή είναι το μεγαλύτερο έγκλημα που θα μπορούσε να κάνει η κυβέρνηση ενάντια στην ελληνική οικονομία.
Δε θα έπρεπε να αναρωτηθούμε όμως τι συμβαίνει πίσω από αυτές τις κοκορομαχίες; Είναι φανερό ότι η κυβέρνηση θέλει να παρουσιάσει τα πράγματα πολύ χειρότερα από ότι είναι για να έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να πετύχει μετρήσιμες βελτιώσεις. Πως όμως έγινε η απογραφή; Μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι θα ήτανε ποτέ πιθανό το αποτέλεσμα της απογραφής αυτής να είναι κολακευτικό για την προηγούμενη κυβέρνηση;
Η αντιπολίτευση από την άλλη μεριά ισχυρίζεται πως δεν έπρεπε να γίνει η απογραφή. Πως δεν έχουμε το δικαίωμα να γνωρίζουμε πως οι κυβερνητικοί γραφειοκράτες διαχειρίζονται τα χρήματά μας.
Πιστεύω πως η ΝΔ, προσπάθησε να κερδίσει τη μάχη των εντυπώσεων, και δε μπορώ να συμφωνήσω μαζί της στη διεξαγωγή μιας απογραφής με κλειστές πόρτες και σίγουρα όχι διαφωτιστικής (είμαι π.χ. σίγουρος πως κανείς δε μπορεί να μου πει πόσους υπάλληλους απασχολεί σήμερα ο δημόσιος τομέας). Απογραφή όμως όχι μόνο έπρεπε να γίνει, αλλά πρέπει να γίνεται σε πολύ τακτικά διαστήματα. Όχι όμως από τους ίδιους τους πολιτικούς, μιας και θεωρώ απίθανο να βγει κανείς τους και να πει ‘εκεί τα κάναμε θάλασσα’. Θα μπορούσε ίσως η Κεντρική Τράπεζα να αναλάβει αυτό το ρόλο.

Ο βασικός μέτοχος.

Με το νόμο του βασικού μετόχου, το κράτος παρεμβαίνει στην αγορά κάτω από το πρόσχημα της πάταξης της διαφθοράς, αρνείται να αποδώσει ευθύνες στους πολιτικούς και δαιμονοποιεί την επιχειρηματικότητα. Η γραφειοκρατία αυξάνει τρομαχτικά και το μόνο που μας απασχολεί είναι να υπερασπίσουμε το Ελληνικό Σύνταγμα!
Η κυβέρνηση προσπαθεί ακόμα να μας πείσει ότι ο νόμος αυτός πολεμά τη διαπλοκή και ότι η αντιπολίτευση προσπαθεί να προστατέψει μυστικά συμφέροντα όσο διαφωνεί μαζί της. Η αντιπολίτευση κατηγορεί τη ΝΔ ότι έφτιαξε ένα νόμο που ευνοεί επιχειρηματίες που έχουν φιλικές σχέσεις με την κυβέρνηση. Κανείς όμως δεν τους είπε ότι το άρθρο του Συντάγματος, πάνω στο οποίο βασίζεται αυτός ο νόμος, ψηφίστηκε και από τα δύο κόμματα. Κανείς δεν τους πληροφόρησε ότι κι αυτός ο τελείως ανούσιος νόμος είναι απλώς μια καινούργια, πιο αυστηρή και πιο αδιέξοδη, έκδοση του προηγούμενου ανούσιου νόμου.
Το κράτος πρέπει, το συντομότερο δυνατό, να σταματήσει οποιαδήποτε επιχειρηματική δραστηριότητα και να αφήσει την αγορά ελεύθερη να κάνει τη δουλειά της. Μόνο έτσι θα καταπολεμηθεί η διαπλοκή και θα αποκτήσει η Ελλάδα την οποιαδήποτε ελπίδα ανάπτυξης. Μόνο έτσι θα προστατευτεί ο απλός επιχειρηματίας από τις δαγκάνες των γραφειοκρατών και θα μπορέσει ο απλός πολίτης να ελπίσει σε ένα κράτος που δε θα υπονομεύει τα οράματά του, αλλά θα τα ενισχύει.

Το εκκλησιαστικό.

Αναρωτιούνται πολλοί: μα δε θα συνέβαιναν τα ίδια αν η εκκλησία ήταν διαχωρισμένη από το κράτος; Η μόνη ειλικρινής απάντηση που μπορεί κανείς να δώσει σ’ αυτό το ερώτημα είναι: δεν ξέρω, αλλά το ζήτημα τότε θα αφορούσε μόνο τα μέλη της εκκλησίας και όχι όλους τους πολίτες. Και βέβαια το ζήτημα δεν είναι αυτό. Το ζήτημα είναι οι θρησκευτικές ελευθερίες και πως αυτές καταπατούνται. Είναι ο κοσμικός ή όχι χαρακτήρας της πολιτείας. Είναι το πόσο επιβαρύνεται ο προϋπολογισμός από τα έξοδα της εκκλησίας.
Ο αντιαμερικανισμός στην Ελλάδα είναι από τους πιο ισχυρούς και πιο μαχητικούς στην Ευρώπη. Δεν αναρωτιέται όμως κανείς πως είναι να ζεις σε μια χώρα που το Σύνταγμα ξεκαθαρίζει: Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof; or abridging the freedom of speech, or of the press; or the right of the people peaceably to assemble, and to petition the government for a redress of grievances.
Η κυβέρνηση (και ευτυχώς όχι όλη η ΝΔ) δηλώνει πως δεν υπάρχει θέμα διαχωρισμού. Το ΠΑΣΟΚ ήταν χρόνια στην κυβέρνηση. Δεν τόλμησε όμως να προχωρήσει αρκετά προς αυτή την κατεύθυνση. Βέβαια η θέση του σήμερα είναι πολύ κοντά σ’ αυτή των φιλελευθέρων. Ευτυχώς όμως, το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα θα οδηγήσει αυτόματα προς την κατεύθυνση του διαχωρισμού. Αν και αυτή δε θα είναι ολοκληρωτική, όπως θα το θέλαμε.

Και τώρα;

Βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα σε κατεύθυνση αυτοκαταστροφής. Μάλλον όχι. Τουλάχιστο όχι περισσότερο απ’ ότι πριν την εκλογή της ΝΔ στην κυβέρνηση. Οι κυβερνητικές επιλογές όμως δεν εξυπηρετούν τίποτε άλλο από τα εκλογικά συμφέροντα της ΝΔ. Το ΠΑΣΟΚ κινείται κάποιες φορές στη σωστή κατεύθυνση, μα πριν προλάβεις να καταλάβεις τι έγινε, ακυρώνει τις όποιες τέτοιες προσπάθειες με μικροκομματικές πολιτικές επιλογές.

Είναι βέβαια ακόμα νωρίς, και για τα δύο κόμματα. Ο χρόνος θα δείξει. Πρέπει όμως, χωρίς συναισθηματισμούς, να αντικρίζουμε την πραγματικότητα. Πρέπει, χωρίς να εγκλωβιζόμαστε στην κλεισούρα του κομματισμού, να σκεφτόμαστε πως μπορούμε να φέρουμε τις φιλελεύθερες ιδέες στο ελληνικό προσκήνιο. Μόνο έτσι μπορούμε να ελπίζουμε.

Σημείωση περί της εκλογής προέδρου της δημοκρατίας
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (10/02/05)

“IN AMERICA, WE have a two-party system,” a Republican congressional staffer is supposed to have told a visiting group of Russian legislators some years ago.
“There is the stupid party. And there is the evil party. I am proud to be a member of the stupid party.”
He added: “Periodically, the two parties get together and do something that is both stupid and evil. This is called-bipartisanship.”

From a column by Peter Brimelow, the rest of which I disagree with.

… από το site του David Friedman (www.daviddfriedman.com).

Μου ήρθε στο μυαλό όταν είδα στην τηλεόραση τα ικανοποιημένα πρόσωπα των βουλευτών της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ μετά την εκλογή Παπούλια.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΠΕΡΙ ΒΑΣΙΚΟΥ ΜΕΤΟΧΟΥ
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (25/01/05)

Η κυβέρνηση Καραμανλή έχει πια αποδείξει πιστεύω, ότι ο ‘πορτοκαλί’ μεσαίος χώρος που επαγγέλλεται δεν είναι τίποτε άλλο από την παλαιομοδίτικη συντηρητική αντίληψη ότι η κρατική παρέμβαση, όχι μόνο είναι αποδεκτή, αλλά είναι και ο βασικός μοχλός επίλυσης των όποιων προβλημάτων. Συναντιέται με την αριστερά στις αντιλήψεις της περί κεντρικού σχεδιασμού της οικονομίας και ο στόχος της δεν είναι άλλος από την εκλογική της επιβίωση. Αρνείται έτσι να έρθει σε ρήξη με τον κατεστημένο συνδικαλισμό και τη γραφειοκρατία και κλείνει τα μάτια της στη μεγάλη ταχύτητα με την οποία ο κόσμος γύρω μας αλλάζει. Είμαι αυστηρός σε αυτή μου την κρίση;

Ο ‘βασικός μέτοχος’ νομίζω είναι αρκετή απόδειξη. Το κράτος παρεμβαίνει στην αγορά κάτω από το πρόσχημα της πάταξης της διαφθοράς, αρνείται να αποδώσει ευθύνες στους πολιτικούς και δαιμονοποιεί την επιχειρηματικότητα. Η γραφειοκρατία αυξάνει τρομαχτικά και το μόνο που μας απασχολεί είναι να υπερασπίσουμε το Ελληνικό Σύνταγμα! Κάποιος πρέπει επιτέλους να τους πει ότι καινούριες επιτροπές, ανεξάρτητες αρχές και αυξημένη φορολογία είναι πολιτικές, όχι απλώς ενάντιες σε οποιαδήποτε ερμηνεία του φιλελευθερισμού, αλλά και παντελώς αναποτελεσματικές. (Ιδρύσανε μέχρι και υπουργείο τουρισμού και ισχυρίζονται απροκάλυπτα ότι με κεντρικό σχεδιασμό θα φέρουν την ανάπτυξη στον ελληνικό τουρισμό.)
Ακόμα και η κ. Μπακογιάννη είναι πολύ προσεκτική στα σχόλιά της σχετικά με το έργο της κυβέρνησης. Θα εκπλαγώ πραγματικά αν αποφασίσει να αφήσει το δήμο Αθηναίων για να συνδέσει το όνομά της με την κυβερνητική πολιτική ως έχει σήμερα.

Όταν οι κύριοι Ανδριανόπουλος και Μάνος αποφάσισαν προεκλογικά να συνεργαστούν με τον Γιώργο Παπανδρέου, στο παρόν site υπήρξαν πολλοί λίγοι που στήριξαν αυτή τους την κίνηση. Ακόμη και σήμερα υπάρχουν πολλοί που συνεχίζουν να αγνοούν το (γεγονός πια) ότι η ΝΔ δεν έχει καμία σχέση με το φιλελευθερισμό, που τόσα χρόνια χρησιμοποιούσε σαν βιτρίνα, και συνεχίζουν την επίθεσή τους σε όσους στήριξαν το ‘άνοιγμα’ του ΓΠ.
Είναι βέβαια αλήθεια πως λίγα πράγματα έχουμε δει (τουλάχιστο πάνω απ’ το τραπέζι) ως αποτέλεσμα αυτής της συνεργασίας. Πρέπει όμως να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχουν δυνάμεις μέσα στο ΠΑΣΟΚ (όπως και στη ΝΔ ομολογώ) που προσπαθούν να φέρουν το καινούριο και να στηρίξουν φιλελεύθερες ιδέες. Ας μην ξεχνάμε πως βρίσκονται πολύ κοντά στην υιοθέτηση της ultra-φιλελεύθερης πολιτικής των vouchers στην εκπαίδευση, πράγμα που είναι ενθαρρυντικό. Αν όμως δεν αποφασίσουν να έρθουν σε ρήξη με το παρελθόν τους και να απομακρύνουν τα πρόσωπα που έχουν ταυτιστεί (όχι τυχαία) με την αποτυχία του σοσιαλισμού των προηγούμενων δεκαετιών, τότε το μέλλον τους (και το δικό μας) θα γίνει ιδιαίτερα δυσοίωνο. Δε θέλω καν να φανταστώ τι θα γίνει στην Ελλάδα όταν τα δυο μεγάλα κόμματα θα συναγωνίζονται στο ποιο είναι πιο σοσιαλιστικό.

Πιστεύω ότι κανείς μας δε μπορεί να αμφισβητήσει τις προθέσεις των κ. Ανδριανόπουλου και Μάνου. Ας τους δώσουμε λοιπόν τον απαραίτητο χρόνο να ξετυλίξουν τα σχέδιά τους. Ποιος ξέρει, μπορεί σε λίγο καιρό να υπάρχει και στην Ελλάδα (όπως στις υπόλοιπες χώρες του δυτικού κόσμου) ισχυρή φιλελεύθερη φωνή.

Ronald Reagan
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (07/06/04)

Προχτές το βράδυ πέθανε σε ηλικία 93 ετών ο Ronald Reagan, 40ος πρόεδρος των Η.Π.Α.
Οι μάχες του ενάντια στους εχθρούς της ελευθερίας και υπέρ του περιορισμού των κρατικών ελέγχων, έφεραν το (νεο-) φιλελευθερισμό στο επίκεντρο της πολιτικής του δυτικού κόσμου. Ως φόρο τιμής σ’ αυτόν τον μεγάλο άνδρα, παραθέτω κάποια αποσπάσματα από ομιλίες και γραπτά του (πηγή: Remembering Ronald Reagan, by D. Boaz, CATO Institute, http://www.cato.org/dailys/06-07-04.html):

«The Founding Fathers knew a government can’t control the economy without controlling people. And they knew when a government sets out to do that, it must use force and coercion to achieve its purpose.»

«By 1980, we knew it was time to renew our faith, to strive with all our strength toward the ultimate in individual freedom consistent with an orderly society. We believed then and now there are no limits to growth and human progress when men and women are free to follow their dreams.»

«I believe that communism is another sad, bizarre chapter in human history whose last pages even now are being written….»

«Go into any schoolroom, and there you will see children being taught the Declaration of Independence, that they are endowed by their Creator with certain unalienable rights — among them life, liberty, and the pursuit of happiness — that no government can justly deny — the guarantees in their Constitution for freedom of speech, freedom of assembly, and freedom of religion…. […] But freedom is more even than this: Freedom is the right to question, and change the established way of doing things. It is the continuing revolution of the marketplace. It is the understanding that allows us to recognize shortcomings and seek solutions. It is the right to put forth an idea, scoffed at by the experts, and watch it catch fire among the people. It is the right to stick — to dream — to follow your dream, or stick to your conscience, even if you’re the only one in a sea of doubters. […] Freedom is the recognition that no single person, no single authority of government has a monopoly on the truth, but that every individual life is infinitely precious.»

Όσο κι αν θα μπορούσε κάποιος να διαφωνήσει μαζί του σε επιμέρους επιλογές του, ένας ‘φιλελευθεριστής με μικρό φ’ όπως χαρακτήριζε κι ο ίδιος τον εαυτό του, ο RR πρόσφερε τόσα στον αγώνα υπέρ της ελευθερίας όσο κανείς άλλος πολιτικός ηγέτης του περασμένου αιώνα.

Ναρκωτικά και Φιλελευθερισμός
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (13/04/04)
Δημοσιεύτηκε στο Δίκτυο Ελευθερίας Liberty Net (14/04/04)

‘Στο άρθρο ΙΙΙ-167 παρ. 1 [του Σχεδίου Συντάγματος της Ευρώπης], όπου με ευρωπαϊκό νόμο θα καθοριστούν έννοιες ποινικών αδικημάτων για την καταπολέμηση των οποίων η Ένωση θα αναπτύξει δράση, πρέπει η υπάρχουσα αναφορά στην «παράνομη διακίνηση ναρκωτικών» να εμπλουτιστεί και να συγκεκριμενοποιηθεί έτσι ώστε να καλύπτει ρητά την παράνομη διακίνηση, εμπορία και χρήση ναρκωτικών.’ Ομιλία της κας Μαριέττας Γιαννάκου στην Ολομέλεια της Συνέλευσης για το Μέλλον της Ευρώπης της 4ης Ιουλίου 2003 με θέμα: Σχέδιο Συντάγματος, τόμος ΙΙ - Αναθεωρημένο σχέδιο κειμένου του Μερών ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV - Βρυξέλλες, 4 Ιουλίου 2003 (απόσπασμα – πηγή: www.giannakou.gr).

Είναι φανερό ότι η κα Γιαννάκου, όχι μόνο δε συζητά την απελευθέρωση της εμπορίας-παραγωγής, έστω των «μαλακών», ναρκωτικών, αλλά ζητάει να γίνει και μέρος του νέου Ευρωπαϊκού Συντάγματος η πολιτική της απαγόρευσης και της ποινικοποίησης (ακόμη και της χρήσης ναρκωτικών). Η κα Υπουργός Παιδείας, συντάσσεται έτσι με τα πιο συντηρητικά (με την έννοια της συντήρησης και ισχυροποίησης του παρόντος καθεστώτος) ρεύματα της Ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής. Η πρότασή της όμως, όχι μόνο δεν αποτελεί λύση του προβλήματος, αλλά οδηγεί σε χειροτέρευση της υπάρχουσας κατάστασης.
Από την άλλη μεριά, η φιλελεύθερη στάση πρέπει να είναι η υποστήριξη της απελευθέρωσης (τουλάχιστο) των μαλακών ναρκωτικών. Προσωπικά, πιστεύω ότι το κράτος και οι γραφειοκρατικοί του μηχανισμοί πρέπει να είναι ‘υπηρέτες των πολιτών και όχι εξουσιαστές τους’ (όπως υποστηρίζει και ο πρωθυπουργός κ. Καραμανλής) και συνεπώς δεν μπορούν να έχουν το δικαίωμα να παρεμβαίνουν στις διατροφικές ή φαρμακευτικές μας επιλογές. Ο φιλελευθερισμός όμως δεν είναι μόνο μια ιδεολογικά (ηθικά) ανώτερη επιλογή, αλλά και μια πρακτικά πιο αποδοτική στρατηγική.

Μιας και εύκολα μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι η παρούσα κατάσταση δεν είναι ικανοποιητική, οι πολίτες της Ευρώπης (και της Ελλάδας) καλούμαστε να επιλέξουμε ουσιαστικά ανάμεσα στις επόμενες δύο στρατηγικές: α) ισχυροποίηση των κατασταλτικών μηχανισμών και κλιμάκωση της απαγορευτικής πολιτικής, ή β) σταδιακή απελευθέρωση της αγοράς και χρήσης των (μαλακών τουλάχιστο) ναρκωτικών. Για να αντιμετωπίσουμε όμως ένα πρόβλημα, πρέπει πρώτα να συμφωνήσουμε ποιο ακριβώς είναι το πρόβλημα αυτό.
Η θέση μου είναι ότι η κοινωνία δεν απειλείται από τα ναρκωτικά, αλλά από τα τεράστια κέρδη που αποφέρει το εμπόριό τους υπό το παρόν καθεστώς. Μόνο στις Η.Π., το καθεστώς της ποινικοποίησης διοχετεύει περισσότερα από 40 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως στον εγκληματικό υπόκοσμο, που οδηγούνται (αφορολόγητα) στις τσέπες μεγαλο-εγκληματιών, ελεγχόμενων από αυτούς πολιτικών και τρομοκρατικών οργανώσεων. Ο Jeffrey A. Miron υποστηρίζει ότι γίνονται σήμερα στις Η.Π.Α. 25%-75% περισσότεροι φόνοι από ότι θα γινότανε αν δεν υπήρχε το καθεστώς της ναρκω-απαγόρευσης.

Η πολιτική όμως της απαγόρευσης είναι το ίδιο αποτυχημένη και στη μείωση της χρήσης. Στις χώρες με την πιο σκληρή πολιτική ναρκω-απαγόρευσης (Η.Π.Α., Αγγλία, Γαλλία), η συχνή χρήση κάνναβης (last year use) βρίσκεται περίπου στο 8% του πληθυσμού, όπου πάνω από το 27% του πληθυσμού έχει καταναλώσει κάνναβη τουλάχιστο μια φορά στη ζωή του. Στην Ελλάδα τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 4% και 13%. Η εικόνα αυτή είναι πιο έντονη στους νέους και νέες ηλικίας 15-16 ετών: η πολύ συχνή χρήση (έξι ή περισσότερες φορές τον τελευταίο μήνα), στις Η.Π. από 7% το 1995 έχει γίνει 9% το 2000 και στην Ελλάδα από 0% έγινε 2%.
Στην Ολλανδία, όπου εφαρμόζεται το γνωστό μοντέλο χαλαρής πολιτικής απέναντι στην κάνναβη και τα υποπροϊόντα της, το ποσοστό συχνής χρήσης βρίσκεται μόλις στο 6%, όπου 19% του πληθυσμού έχει τουλάχιστο μια φόρα στη ζωή του καταναλώσει κάνναβη ή υποπροϊόντα της. Στις ηλικίες δε των 15-16 ετών, το ποσοστό συχνής χρήσης παραμένει σταθερό με πτωτικές τάσεις (1995: 6%, 2000:5%). Όσο αφορά δε τους καταγεγραμμένους εξαρτημένους χρήστες (συμπεριλαμβανομένων και των χρηστών ‘σκληρών’ ναρκωτικών), η Ολλανδία βρίσκεται στα χαμηλότερα Ευρωπαϊκά επίπεδα με 0.25 % (Γαλλία: 0.39%, Ισπανία: 0.49%, Ιταλία: 0.64%, Λουξεμβούργο: 0.72%).

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι το θέμα δεν είναι το πόσο επικίνδυνη είναι η χρήση ναρκωτικών ουσιών, ούτε το πιο το κόστος της χρήσης στους ίδιους τους χρήστες ή το περιβάλλον τους. Ειδάλλως, θα είχαμε από καιρού αντιμετωπίσει με την ίδια σκληρότητα τον καπνό και το αλκοόλ, που αποδεδειγμένα φέρουν μεγαλύτερο οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Εξάλλου, η απελευθέρωση της χρήσης, θα οδηγούσε σε καλύτερη πληροφόρηση και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα, μειώνοντας έτσι τους κινδύνους της χρήσης και διευκολύνοντας τους χρήστες να επιλέξουν ουσίες και ποιότητες τέτοιες, που θα προκαλούσαν λιγότερες οικονομικές, κοινωνικές και υγειονομικές παρενέργειες. Η απελευθέρωση δε της διακίνησης θα οδηγούσε το οργανωμένο έγκλημα σε τεράστιες οικονομικές απώλειες μιας και τα ναρκωτικά θα μπορούσαν να πωλούνται από νόμιμες επιχειρήσεις σε συνθήκες ανοιχτής αγοράς. Θα οδηγούμαστε μ’ αυτόν τον τρόπο και σε πτώση των τιμών με ως άμεσο αποτέλεσμα τη δραστική μείωση του όγκου του σχετικού με τον κόσμο των ναρκωτικών εγκλήματος.
Μπορεί σήμερα να έχουμε την αίσθηση ότι το ζήτημα των ναρκωτικών είναι μικρότερης σημασίας σε σχέση με άλλα πολιτικά ζητήματα (ανεργία, μειωμένες εξωτερικές επενδύσεις, εξωτερική πολιτική κλπ.), αλλά δεν είναι μακριά η μέρα που η (οικονομική και κοινωνική) πραγματικότητα θα μας αναγκάσει να ξεκαθαρίσουμε τη θέση μας ως πολίτες και ως φιλελεύθεροι.

Αναφορές

[1] Ομιλία του πρωθυπουργού κ. Κώστα Καραμανλή στη συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας της Ν.Δ. 23-03-2004
[2] CATO Policy Analysis No. 121 – Thinking About Drug Legalization, by James Ostrowski
[3] CATO Handbook for Congress (Policy Recommendations for the 108th Congress)
[4] Jeffrey A. Miron, “Violence and the U.S. Prohibitions of Drugs and Αlcohol,” American Law and Economics Review, 1, Fall 1999, 78-114.
[5] The dark side of Dutch drugs policy or the failure of halfway legalization, Frank Bovenkerk, Professor of criminology, University of Utrecht, The Netherlands
[6] Organized Crime and the Drug Economy in the Netherlands, by Peter Kruize
[7] CANNABIS 2002 REPORT - Ministry of Public Health of Belgium - A joint international effort at the inititative of the Ministers of Public Health of Belgium, France, Germany, The Netherlands, Switzerland. Technical Report of the International Scientific Conference Brussels, Belgium, 25/2/2002
[8] Trimbos-instituut, Nederlands Institute of Mental Health and Addiction http://www.trimbos.nl/default.asp?id=234

‘Συντηρητισμός – Φιλελευθερισμός’ Revisited
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (18/03/04)
Δημοσιεύτηκε στο Δίκτυο Ελευθερίας Liberty Net (18/03/04)

Τα τελευταία χρόνια ακούσαμε πολλά περί του θανάτου των ιδεολογιών. Η ψεύδο-τεχνοκρατική αντίληψη ότι κάθε πολιτικό ζήτημα μπορεί και πρέπει να αντιμετωπιστεί αυτόνομα και ανεξάρτητα από ιδεολογικές κατευθύνσεις, είναι απλά μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση.

Αν και μπορεί να μην γίνεται πάντα απόλυτα σαφές, κάθε αντιμετώπιση ενός πολιτικού προβλήματος πηγάζει πάντα από κάποιες ιδεολογικές αρχές, μιας και απαντά στο ερώτημα ‘σε τι είδους πολιτεία θέλουμε να ζούμε’. Γι’ αυτό και ισχυρίζομαι ότι όταν οι Έλληνες ψηφίσαν την 7η Μαρτίου τη Ν.Δ., δεν επιλέξανε απλώς μια κυβέρνηση που θα προσφέρει απλά τεχνικές λύσεις στα καθημερινά τους προβλήματα, αλλά μια κυβέρνηση που θα πάρει πολιτικές αποφάσεις.

Η Ν.Δ., πολύ έξυπνα (και πονηρά θα πρόσθετα), ακολούθησε την προεκλογική περίοδο την (παραδοσιακά συντηρητική) πολιτική του Μεσαίου χώρου. Κατάφερε δηλαδή να αποφύγει τις ιδεολογικές αντιπαραθέσεις και να πείσει τους Έλληνες ψηφοφόρους ότι τα προβλήματα που τους απασχολούνε άμεσα (τα λεγόμενα καθημερινά προβλήματα), μπορούνε να αντιμετωπισθούνε κατά περίπτωση και χωρίς ‘ιδεολογικές προκαταλήψεις’. Τι είναι όμως αυτός ο Μεσαίος χώρος; Είναι ουσιαστικά ο ισχυρισμός ότι ούτε οι μεν (οι σοσιαλιστές), ούτε οι δε (οι φιλελεύθεροι) κατέχουν την αλήθεια, αλλά ότι η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση, με αποτέλεσμα οι οπαδοί του να ‘μεταθέτουν τη θέση τους κάθε φορά που κάποιο πιο ακραίο κίνημα εμφανίζεται σε κάθε πλευρά τους’ (όπως πολύ διορατικά έγραφε ο Χάυεκ).

Πολλοί φιλελεύθεροι μάλιστα πίστεψαν ότι όλα αυτά ήταν μόνο μια προεκλογική ρητορική που θα οδηγούσε σε μια φιλελεύθερη κυβερνητική αλλαγή. Νομίζω όμως ότι ήδη έχουν καταλάβει (ο σχηματισμός της κυβέρνησης θεωρώ ότι αρκεί) ότι η αλήθεια δεν είναι αυτή που πίστεψαν.

Τα συντηρητικά κόμματα είναι, ως δυνάμεις αδράνειας, απαραίτητα στοιχεία των δημοκρατικών πολιτευμάτων. Την περίοδο που στα λεγόμενα προοδευτικά κινήματα κυριαρχούσαν κολεκτιβιστικές αντιλήψεις, τα συντηρητικά κόμματα ήταν ο φυσικός (και μόνος ίσως) σύμμαχος των φιλελευθέρων. Υπήρξαν μάλιστα και περιπτώσεις όπου οι φιλελεύθερες αντιλήψεις κυριάρχησαν σε αυτά τα κόμματα και αλλάξανε την πορεία της ιστορίας (βλέπε π.χ. την προεδρία Ρέηγκαν στις Η.Π. ή την κυβέρνηση Μητσοτάκη στην Ελλάδα). Το τέλος όμως του ψυχρού πολέμου και η παγκοσμιοποιημένη οικονομία βρήκαν τα κόμματα της κεντροαριστεράς να στρέφονται όλο και περισσότερο σε πολιτικές παραδοσιακά φιλελεύθερες. Το άμεσο αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης ήταν οι δυνάμεις αδράνειας των συντηρητικών κομμάτων να τα οδηγήσουν σε πορεία αντιπαράθεσης με το φιλελευθερισμό. Θα πρέπει λοιπόν τώρα όλοι εμείς που πιστεύουμε στη δύναμη και την ομορφιά της ατομικής ελευθερίας να συνειδητοποιήσουμε αυτό που πολύ εύγλωττα μας λεει η Ν.Δ., ότι δηλαδή δεν έχουμε θέση στον κόσμο τους.

Όταν ο Γ.Π. τόλμησε να καλέσει τους κυρίους Μάνο και Ανδριανόπουλο στην παράταξή του, θεώρησα ότι βρήκαμε στο πρόσωπό του ένα καινούριο πολύτιμο σύμμαχο. Αν και οι τραγελαφικές τακτικές του ΠΑ.ΣΟ.Κ. της τελευταίας προεκλογικής εβδομάδας δε μπορούσαν παρά μόνο να μου προκαλέσουν θλίψη, πιστεύω ακόμη ότι ο Γ.Π. είναι ο μόνος πολιτικός πρώτης γραμμής στην Ελλάδα σήμερα που μπορεί να φέρει το φιλελευθερισμό στο επίκεντρο των πολιτικών εξελίξεων. Ελπίζω η συνεργασία του με τους κ. Μάνο και Ανδριανόπουλο να φέρει τα αποτελέσματα που όλοι ελπίζουμε. Εγώ από τη μεριά μου θα προσπαθήσω να τους βοηθήσω όσο και όπως μπορώ.

Συντηρητισμός – Φιλελευθερισμός
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (17/02/04)

Για τους φίλους Φιλελεύθερους που ακόμα αισθάνονται συναισθηματικά δεμένοι με τη Νέα Δημοκρατία:

Η συνεργασία φιλελεύθερων και συντηρητικών ήταν, κατά τη γνώμη μου, προϊόν μιας ψυχροπολεμικής προσπάθειας των συντηρητικών να σχηματίσουν μια ιδεολογική ταυτότητα που θα ήταν σε θέση να αναδειχθεί σαν εναλλακτική πρόταση απέναντι στο σοσιαλισμό.
Η νέα εποχή βρίσκει τους συντηρητικούς, ακολουθώντας με συνέπεια την πορεία τους, να αρνούνται ξανά τις φιλελεύθερες ιδέες.

Το άρθρο του Hayek ‘Γιατί δεν είμαι συντηρητικός’, νομίζω ότι μπορεί να ξεδιαλύνει πολλές από τις απορίες που μπορεί να δημιουργήθηκαν σε κάποιους από εμάς τις τελευταίες ημέρες.

http://hem.passagen.se/nicb/cons.htm

Economist: Οι Ολυμπιακοί αγώνες και ο ρόλος της ορθόδοξης εκκλησίας
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (01/12/03)

Το τελευταίο τεύχος του Economist περιείχε ένα άρθρο-κατηγορώ για την έλλειψη αξιοπρεπούς χώρου λατρείας για τους μουσουλμάνους στην Ελλάδα και την υπόσχεση του Ελληνικού Κράτους για την ανόρθωση ενός τέτοιου χώρου πριν την έναρξη της Ολλυμπιάδας του 2004. Κατά τον Economist, το Ελληνικό κράτος είχε σχεδιάσει την ανέγερση ενός τζαμιού – πνευματικού κέντρου, σχέδιο το οποίο έχει μείνει ανυλοποίητο μέχρι αυτή τη στιγμή εξαιτίας της αρνητικής/αντιδραστικής στάσης της εκκλησίας και της τοπικής κοινωνίας.
Αν και απεχθάνομαι τις long-term προβλέψεις σε πολιτικά/οικονομικά ζητήματα,θεωρώ ότι υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες το ξήτημα αυτό να κλιμακωθέι ως μείζον θέμα κατά τη διάρκεια των ΟΑ, πράγμα το οποίο θα φέρει την Ελλάδα στο στόχαστρο όλων των δυτικών χωρών, αλλά και των εκατοντάδων χιλιάδων μουσουλμάνων που κατοικούν στην Ελλάδα ή θα την επισκεφτούν το ερχόμενο καλοκαίρι. Πιστεύω ότι ο όλο και πιο ισχυρός ρόλος που παίζει η ορθόδοξη εκκλησία (με την ανοχή μεγάλης μερίδας των πολιτών και με την προτροπή ακόμη μεγαλύτερης μερίδας) θα προκαλέσει πολλά πολιτικά προβλήματα εντός και εκτός της χώρας.
Ελπίζω να έρθει κάποτε η εποχή που οι Έλληνες θα καταφέρουμε να απεγκλωβιστούμε από τους μύθους του παρελθόντος και να αρνηθούμε την αντιδραστικότητα μιας μερίδας της ορθόδοξης εκκλησίας που τόσο βάναυσα στην πορεία της ιστορίας της αντιτάχθηκε στον ορθολογισμό, την ανεκτικότητα, το φιλελευθερισμό και ότι άλλο βρέθηκε μπροστά της και απείλησε τη θέση της ως μοναδικού εκπρόσωπου αυτού που τόσο ειρωνικά ονομάζει «ελληνικό πολιτισμό».
Δυστυχώς δεν υπάρχει πολιτικός στην Ελλάδα που τολμάει να μιλήσει γι’ αυτά τα ζητήματα, εξαιρώντας ίσως τους κυρίους Μάνο και Ανδριανόπουλο (και τον κύριο Νίκο Δήμου), αν και πιστεύω ότι υπάρχει μερίδα των ελλήνων πολιτών (και πολιτικών;) που θα θέλανε να δούνε μια Ελλάδα σύγχρονη χώρα, ανεκτική και ανοιχτή, με πολιτεία διαχωρισμένη από οποιαδήποτε εκκλησία. Ίσως το καινούριο Ευρωπαϊκό σύνταγμα να τους δώσει την ευκαιρία να μιλήσουν πιο ανοιχτά γι’ αυτό το ζήτημα που είναι όπως φαίνεται ένα από τα μεγαλύτερα taboo της ελληνικής πολιτκής σκηνής

Ατομικές Ελευθερίες και το νέο Ευρωπαϊκό Σύνταγμα
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (24/06/03)

Μέσα στον πανζουρλισμό των διαδηλώσεων και των λεηλασιών πέρασε σχεδόν απαρατήρητο το γεγονός ότι το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα ετοιμάζεται να γίνει πραγματικότητα. (european-convention.eu.int)
Αν και εύκολα μπορώ να διαφωνίσω με πολλά σημεία του κειμένου, είμαι ιδιαίτερα ικανοποιημένος που επιτέλους κάποια από τα ατομικά μας δικαιώματα θα κατοχυρωθούν. Αν και διατηρώ τις επιφυλάξεις μου για πολλά σημεία του Συντάγματος, νομίζω ότι ο Φιλελευθερισμός θα οφεληθεί από την εφαρμογή του.
Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι το ότι κάποιες από αυτές τις ελευθερίες όχι μόνο δεν κατοχυρώνονται από το παρόν Ελληνικό Σύνταγμα, αλλά μάλλον έρχονται σε σύγκρουση με κάποια άρθρα του (και με πρακτικές των μέχρι τώρα Ελληνικών κυβερνήσεων). Αν το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα θεωρείται μεγαλύτερης ισχύος από το Ελληνικό, τότε θα πρέπει να οδηγηθούμε σε αναθεώσηση του Συντάγματος (πράγμα δύσκολο δεδομένης της πρόσφατης αναθεώρησης) ή σε ανεργοποίηση των άρθρων που συγκρούονται με το Ευρωπαϊκό μέσω αποφάσεων των Ευρωπαϊκών δικαστηρίων.

Παραθέτω τα παρακάτω παραδείγματα:

Ευρωπαϊκό Σύνταγμα:

Άρθρο ΙΙ-10 Ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας
1. Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. Το δικαίωμα αυτό συνεπάγεται την ελευθερία μεταβολής θρησκεύματος ή πεποιθήσεων καθώς και την ελευθερία εκδήλωσης του θρησκεύματος ή των πεποιθήσεών του, ατομικά ή συλλογικά, δημόσια ή κατ’ ιδίαν, με τη λατρεία, την εκπαίδευση, την άσκηση των θρησκευτικών καθηκόντων και τις τελετές.
Άρθρο ΙΙ-11 Ελευθερία της έκφασης και πληροφόρησης
1. Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης. Το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει την ελευθερία γνώμης και την ελευθερία λήψης ή μετάδοσης πληροφοριών ή ιδεών, χωρίς την ανάμειξη δημόσιων αρχών και αδιακρίτως συνόρων.
2. Η ελευθερία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η πολυφωνία τους είναι σεβαστές.
Άρθρο ΙΙ-19 Προστασία σε περίπτωση απομάκρυνσης, απέλασης και έκδοσης
1. Απαγορέυονται οι συλλογικές απελάσεις
Άρθρο ΙΙ-42 Δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα
Κάθε πολίτης της Ένωσης ή κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που κατοικεί ή έχει την καταστατική έδρα του σε ένα κράτος μέλος έχει δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα των Οργάνων, οργανισμών και φορέων της Ένωσης, σε οποιαδήποτε μορφή κι αν παράγονται.

Ελληνικό Σύνταγμα: (http://www.primeminister.gr)

Μέρος Πρώτο:
ΤΜΗΜΑ Β’ Σχέσεις Εκκλησίας και πολιτείας - Άρθρο 3
3. To κείμενo της Aγίας Γραφής τηρείται αναλλoίωτo. H επίσημη μετάφρασή τoυ σε άλλo γλωσσικό τύπo απαγoρεύεται χωρίς την έγκριση της Aυτoκέφαλης Eκκλησίας της Eλλάδας και της Mεγάλης τoυ Xριστoύ Eκκλησίας στην Kωνσταντινoύπoλη.
Μέρος Δεύτερο:
Άρθρο 5
1. Kαθένας έχει δικαίωμα να αναπτύσσει ελεύθερα την πρoσωπικότητά τoυ και να συμμετέχει στην κoινωνική, oικoνoμική και πoλιτική ζωή της Xώρας, εφόσoν δεν πρoσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει τo Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη.
**Άρθρο 5
1. Καθένας έχει δικαίωμα στην πληροφόρηση, όπως νόμος ορίζει. Περιορισμοί στο δικαίωμα αυτό είναι δυνατόν να επιβληθούν με νόμο μόνο εφόσον είναι απολύτως αναγκαίοι και δικαιολογούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας, καταπολέμησης του εγκλήματος ή προστασίας δικαιωμάτων και συμφερόντων τρίτων.
Άρθρο 13
2. Kάθε γνωστή θρησκεία είναι ελεύθερη και τα σχετικά με τη λατρεία της τελoύνται ανεμπόδιστα υπό την πρoστασία των νόμων. H άσκηση της λατρείας δεν επιτρέπεται να πρoσβάλλει τη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη. O πρoσηλυτισμός απαγoρεύεται.
3. Oι λειτoυργoί όλων των γνωστών θρησκειών υπόκεινται στην ίδια επoπτεία της Πoλιτείας και στις ίδιες υπoχρεώσεις απέναντί της, όπως και oι λειτoυργoί της επικρατoύσας θρησκείας.
Άρθρο 15
1. Oι πρoστατευτικές για τoν τύπo διατάξεις τoυ πρoηγoύμενoυ άρθρoυ δεν εφαρμόζoνται στoν κινηματoγράφo, τη φωνoγραφία, τη ραδιoφωνία, την τηλεόραση και κάθε άλλo παρεμφερές μέσo μετάδoσης λόγoυ ή παράστασης.
**2. Η ραδιοφωνία και η τηλεόραση υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους. [..]

Θα μπορούσα μάλλον να γεμίσω πολλές σελίδες με παρόμοια παραδείγματα, αλλά νομίζω ότι έκανα αρκετά σαφές αυτό που εννοώ.

Γιατί όχι στα ιδιωτικά πανεπιστήμια κερδοσκοπικού χαρακτήρα;
Δημοσιεύτηκε στο site των Φιλελευθέρων (01/06/03)

Ο αγαπητός κύριος Λεωνίδας Ηρακλιώτης [ΛΗ] υποθέτει ότι η απελευθέρωση της πανεπιστιμιακής εκπαίδευσης από τον έλεγχο του κράτους θα οδηγούσε στην κατάσταση όπου το πανεπιστήμιο «θα μετατραπεί σε όργανο των ιδιοκτητών μέσω του οποίου θα προσπαθήσουν να προβάλλουν και να επιβάλλουν τις ιδεολογίες τους, πρακτικές τους, και προϊόντα τους». Ως προτιμότερη λύση προτείνει ένα ίδρυμα το οποίο θα παραμένει «υπό την αιγίδα της πολιτείας αλλά πλήρως και ουσιαστικώς αυτόνομο». Απαντώτας, παραθέτω τα παρακάτω σχόλια/ερωτήματα:

1. Πόσο πιθανό έιναι το σενάριο που προβλέπει ο κ. ΗΛ ως αποτέλεσμα μιας απελευθέρωσης της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης;

Επιχειραμοτολογώντας υπέρ της ρεαλιστικότητας αυτού του σεναρίου, παραθέτει το παράδειγμα της απελευθέρωσης των τηλεοπτικών μέσων ενημέρωσης. Αν και είμαι αναγκασμένος να συμφωνίσω μαζί του όσον αφορά την ποιότητα των τηλεοπτικών μέσων στην Ελλάδα σήμερα, η ενδιαφέρουσα ερώτηση είναι αν την προτειμώ από την κατάσταση όπως ήταν πριν. Πόσο πιθανό θα ήταν να έχει ο κύριος Ανδριανόπουλος δική του εκπομπή στην «ανεξάρτητη» ΕΡΤ ή ΥΕΝΕΔ της δεκαετίας του 1980; Και ας μη ξεχνάμε ότι το ενδιαφέρον των ‘γνωστών’ επιχειρηματιών για την αγορά των τηλεοπτικών μέσων είναι άμμεσα συνδεδεμένο με τον ισχυρό ρόλο του κράτους ώς επιχειρηματία, κατασκευαστή κλπ. Αν δηλαδή το κράτος δεν είχε αυτό το ρόλο, θεωρώ πιθανό ότι κανένας επιχειρηματίας δε θα είχε οικονομικό συμφέρον να ξοδεύει τα πολύτιμά του κεφάλαια για να ελέγχει την κοινή γνώμη ως μέσο πίεσης-ελέγχου των πολιτικών-κυβερνήσεων.
Δε θα ήταν επίσης πιθανό ότι πανεπιστημιακά ιδρύματα του εξωτερικού θα προσπαθούσαν να αυξήσουν τα κέρδη τους προσπαθώντας να εκμεταλευτούν μια καινούρια αγορά, προσφέροντας ταυτόχρονα στην Ελλάδα επίπεδα εκπαίδευης που (μέχρι τώρα τουλάχιστον) τα ελληνικά πανεπιστήμια αποδείχτηκαν ανίκανα να προσφέρουν; Αν και σε αυτή την περίπτωση τα «μαγαζάκια των ομίλων» των εν λόγω επιχειρηματιών υπερισχούσαν, δε θα ήταν αυτό η θέληση του αγοραστικού κοινού (των Ελλήνων πολιτών δηλαδή);

2. «Ο κερδοσκοπικός χαρακτήρας του πανεπιστημίου υπονομεύει τον ρόλο του ιδρύματος που οφείλει να είναι η πνευματική ζωή, the life of the mind όπως λένε χαρακτηριστικά στις ΗΠΑ και αλλού.»

Δε μπορώ να καταλάβω γιατί είναι taboo να ονομάσουμε και να αντιμετωπίσουμε την εκπαίδευση ως ένα ακόμα προϊόν το οποίο προσφέρεται και/ή ζητείται. Κακώς αντιμετωπίζουμε την κερδοσκοπία ως κάτι απεχθές, όταν μέχρι τώρα μας έχει προσφέρει τεράστιες καινοτομίες στο χώρο της επιστήμης και της τεχνολογίας. Από τη φιλοσοφία μέχρι τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, ο κόσμος μας θα ήταν διαφορετικός (και όχι απαραίτητα καλύτερος) χώρις την επιθυμία των ιδιωτικών εταιριών να αυξήσουν τα κέρδη τους και να ικανοποιήσουν τους πελάτες και τους μετόχους τους.

3. Ας υποθέσουμε ότι το απαισιόδοξο σενάριο του κυρίου [ΛΗ] γίνεται πραγματικότητα και ότι «το ίδρυμα θα μετατραπεί σε όργανο των ιδιοκτητών μέσω του οποίου θα προσπαθήσουν να προβάλλουν και να επιβάλλουν τις ιδεολογίες τους, πρακτικές τους, και προϊόντα τους.»

Αναρωτιέμαι πόσο ανεπιθύμητη θα ήταν μια τέτεοια κατάσταση. Ο Έλληνας φοιτητής θα μπορούσε να διαλέξει ανάμεσα σε μια πληθώρα ιδεολογιών, πρακτικών και προϊόντων, μιας και είναι μάλλον απίθανο ότι (οι ιδεολογιές, τα προϊόντα και οι πρακτικές) τα συμφέροντα όλων των επιχειρήσεων που θα επενδούσαν σε κάποιο ίδρυμα θα ήταν ίδια. Σε αυτή την περίπτωση οι εταιρίες αυτές θα επιδίωκαν (μάλλον πολύ πριν ανοιχτούν και στην αγορά της εκπαίδευσης) τη συγχώνευση, μιας και κοινά συμφέροντα ικανοποιούνται καλύτερα μέσω της συνεργασίας παρά μέσω του ανταγωνισμού.
Από την άλλη πλευρά, τα πανεπιστήμια σήμερα, που βρίσκονται «υπό την αιγίδα της πολιτείας» δεν προσφέρουν αυτή την ευκαιρία, αλλά ούτε θέλουν να την προσφέρουν. Η μεγάλη πλειοψηφία των ιδρυμάτων ελλέγχεται από καθηγητές που ανίκουν ανοικτά στο χώρο της αριστεράς και είναι εχθρικοί απέναντι στην αγορά και την οποιαδήποτε σχέση της με την εκπαίδευση. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια (και ίσως ακόμη και σήμερα) διδασκόταν στο πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων η Ιστορία του Σοσιαλισμού στην Ελλάδα. Θα δυσκολευτούμε πολύ να βρούμε κάποιο ίδρυμα οπου θα διδάσκεται η Ιστορία του Φιλελευθερισμού ή θα τολμάει να μιλάει για την πλήρως εχθρική απέναντι στην επιστήμη στάση της Ελληνικής εκκλησίας.
The life of the mind πρέπει να είναι ανεξάρτητη από τον έλεγχο του κράτους για να έχει την ελπίδα να μη γίνει το θύμα της κατήχησης αυτών που καταγέρνουν να ελέγξουν το μηχανισμό.

4. Όσον αφορά την πρόταση του κυρίου [ΛΗ] για ένα πανεπιστήμιο μη κερδοσκοπικού χαρατήρα, θα ήθελα αν μπορούσε να μου αναφέρει τα κίνητρα αυτού του επιχειρηματία που θα επένδυε τα κεφάλαιά του σε μια επιχείρηση που δε θα του απέδιδε κέρδος.

Μπορώ να διακρίνω μόνο δύο περιπτώσεις: α) ελκυστικές φοροαπαλλαγές για της εταιρίες/επιχειρηματίες που θα κάναν κάτι τέτοιο, ή β) άμμεση κρατική χρηματοδώτηση. Καί οι δύο μου φένονται αντίθετες με την Φιλελεύθερη ιδεολογία, μιας και είναι έμμεσα/άμμεσα αναδιαδιανομή πλούτου. Πάλι δηλαδή θα πληρωθούν οι σπουδές μιας μερίδας του πληθυσμού με το μόχθο κάποιας άλλης.
“The expence of the institutions for education and religious instruction, is likewise, no doubt, beneficial to the whole society, and may, therefore, without injustice, be defrayed by the general contribution of the whole society. This expence, however, might perhaps with equal propriety, and even with some advantage, be defrayed altogether by those who receive the immediate benefit of such education and instruction, or by the voluntary contribution of those who think they have occasion for either the one or the other.” (Adam Smith, An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, 1789 edition, E. Cannan ed., 1904 U of Chicago Press, Chicago: 1976, Bk V, Ch 1, Conclusion, p. ii 340).